ŞİZOFRENİ

.

TANIM: Düşünce, duygu ve davranış bozukluklarıyla giden bir psikozdur. Peki psikoz nedir? Psikoz, gerçeği değerlendirme yetisinin bozulması demektir, yani kişi bulunduğu durumun normal olmadığının farkında değildir, onun için her şey doğal seyrinde ilerliyordur. Şizofreni de tıpkı kalp hastalıkları gibi, şeker hastalığı gibi kronik (süregelen) bir hastalıktır.

%1 oranında görülen şizofreninin görülme sıklığı erkek ve kadında eşittir. Erkekte genellikle 15-25 yaş, kadında ise 25-35 yaştır.

 

OLUŞ NEDENLERİ

 

Nedenlerini 3 başlık altında toplayabiliriz;

  1. Kalıtımsal: Kesin bir görüş olmamakla birlikte en fazla kabul göreni poligenik (birden fazla genle) bir geçiş gösterdiğidir. Şizofrenik bir anne bananın çocuğunda şizofreni görülme olasılığı %10’dur. Tek yumurta ikizlerinden birinde görüldüyse diğerinde görülme oranı %60’tır.


  1. Biyolojik Nedenler

    • Biyokimyasal : Beyindeki bir takım maddelerin salınımında değişiklikler sonucu olduğu düşünülmektedir. Bunlar; dopamin, norepinefrin ve serotonindir.

    • Nöropatoloji ve Beyin Görüntüleme Yöntemleri: Yapılan araştırmalarda şizofrenide beyinde bir takım yapısal anomaliler bulunmuştur.

    • Elektrofizyolojik Çalışmalar: EEG çalışmalarında anormallikler bulunmuştur

 

  1. Psikososyal Nedenler

    • Psikodinamik Görüş: Bu görüşe göre şizofreni çocukluktan başlayarak temel güven duygusunun sağlanamaması, sürekli düş kırıklıkları ve kişiler arası ilişkilerin bozukluğu yüzünden olabilir. Yani içe kapanım ve şizofreninin diğer belirtileri bir çeşit savunma ve uyum biçimidir.

    • Ailesel Nedenler: Lidz’e göre ana-babadan biri çok aşırı baskın ve saldırgan, öbürü de ileri derecede bağımlı ve edilgendir. Bateson’a göre çocuk, ailesi içinde uzun yıllar birbirine çelişkili iletiler ile karşılaşmakta, bu iletilerden hangisine göre davranacağını bilememekte ve bir çıkmaza girmektedir. Giderek bu iletilere aldırmamayı öğrenerek kendine özgü garip bir anlayış ve iletişim biçimi oluşturmaktadır.

 

BELİRTİ VE BULGULAR

 

Şizofrenik hastalar genellikle çocukluk dönemlerinde sessiz, sakin, uslu, fazla arkadaşı olmayan, genellikle dersleri ya da oyuncaklarıyla ilgilenen çocuklardır. Kendilerine ve çevrelerine karşı güven duyguları azdır ve bu güveni kolaylıkla yitirebilirler. İlgi alanları canlı şeylerden çok cansız nesnelerle (bilgisayar vs…) doludur. Çünkü cansız nesneler duygusal bir alışveriş gerektirmemektedir.


    • Genel Görünüm ve Dışa Vuran Davranışlar: Tipik bir görünüm tanımlamak zordur fakat, çoğunda belirgin ilgisizlik, çekingen görünüm ve donukluk vardır. Uzun süredir hasta olanlarda kendilerine olan bakımda azalma gözlenebilmektedir. En sık ve en ağır belirti eylem azlığı, ilgisizlik ve toplumdan geri çekilmedir. Garip yüz-göz hareketleri, kalıplaşmış yineleyici el-kol-beden hareketleri görülebilmektedir. Bazı hastalarda belli bir durumda donakalma görülebilir.

       

    • Konuşma ve İlişki Kurma: Konuşmada yineleme, yavaşlama, hızlanma, düzensizlik, yeni sözcükler uydurma, anlamsız konuşmalar ya da hiç konuşmama görülebilir. Hastayla iletişim kurmak genellikle zordur.

       

    • Düşünce

       

      • Çağrışımlar (Düşünce Biçimi ve Akımı) : Düşünceyi oluşturan sözcükler ve simgeler arasındaki mantıksal zincir kopmuştur. Düşünce akışında durmalar (blok), bir düşünceden diğerine atlamalar, şiirsel tarzda konuşma görülebilir. Bazen birkaç sözcükten parçalar ya da birkaç kavram bir araya getirilerek (yoğunlaştırma) yeni sözcükler ve kavramlar üretilir (neolojizm). Yavaş yavaş düşünce soyutluktan çıkar somutlaşır. Yani kavramsal düşünceden ziyade somut yaşantıları temsil eden bir düşünce biçimi gelişir.

         

    • Düşünce İçeriği: En önemli düşünce bozukluğu sanrılardır (hezeyan). Sanrı belli bir çağ ya da toplum içinde gerçeğe uymayan ve mantıklı tartışma ile değiştirilemeyen düşüncedir. Sıkça görülen sanrı tipleri; büyüklük, kötülük görme, yok olma, alınma, etkilenme, düşünce sokulması, düşünce okunması, düşünce çalınması gibi sanrılardır.

       

    • Duygulanım: Duygulanımda küntlük ve tek düzelik belirgindir. Ancak başlangıç döneminde aşırı bunaltı, paniğe benzer durumlar görülür. Dünyası yıkılıyormuş, benliği parçalanıyormuş gibi düşüncelere kapılan hastanın bunaltısı çok yoğun olabilir (prepsikotik anksiyete). Zamanla duygularda küntleşme, sığlık, yüzeyselleşme belirginleşir. Mimiksiz ve monoton konuşurlar, göz ilişkisi kurmazlar.

        

    • Bilişsel Yetiler: Bilinç açık, bellek ve yönelimleri normaldir. Yani nerede olduklarını ve hangi mevsimde olduğumuzu bilirler örneğin. Yargılama, içgörü, soyut düşünme yetisi bozulmuştur. Bozulan en önemli alan algılamadır; dikkat çabuk dağılır. Önemli algı bozuklukları varsanılar (halüsinasyon) ve yanılsamalardır (illüzyon). Varsanı; ortada bir uyaran yokken bir algının olması olarak tanımlanır. En sık görülen varsanı, işitme varsanılarıdır; daha seyrek olarak görme ve dokunma varsanıları görülür.

       

    • Fizik ve Fizoyolojik Belirtiler: Aşırı yeme ve kilo alma ya da az yeme ve kilo kaybı görülebilir. Uyku düzeni bozulur; aşırı uyuma ya da uyuyamama gibi…

       

    • Dürtüsellik ve Özkıyım (İntihar) : Özkıyım riski %50’dir, yani genel nüfusa göre 20 kat fazladır, bunların %15’i ölümle sonuçlanır. Özkıyım riskini artıran durumlar; genç, erkek olmak, yüksek eğitim düzeyi, sosyal desteklerin azlığı, sık alevlenme, hastalığın farkında olma, depresif belirtilerin varlığı gibi durumlardır.

 

TANI


DSM-IV’te belirlenen tanı ölçütleri:

 

A. Karakteristik belirtiler: Bir aylık bir dönem boyunca (başarı ile tedavi edilmişse daha kısa bir süre) aşağıdakilerden iki ya da daha fazlasının bulunması:

1. Sanrılar

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

&

Bir Cevap Yazın