Naçizane

YEŞİL KİMYA (GREEN CHEMISTRY) – II

3 Mins read
Naçizane

YEŞİL KİMYA (GREEN CHEMISTRY) – II

3 Mins read

Bir önceki sayıda basit olarak tanıttığım Green Chemistry (Yeşil Kimya) oluşumunun 12 temel prensibi ve 3 farklı açıdan Yeşil Kimya uygulamaları için linkler bu yazıya ilave edilmiştir.

Kimyasal süreçlerin hangisinin çevresel olarak diğerlerinden daha uygun ya da daha “yeşil” olduğunu değerlendirmek amacıyla akademik çevreler ve endüstri tarafından kabul gören 12 temel ilke vardır. Bu ilkeler:

Önleme (Prevention): Bir atığın oluşumunu önlemek, atık oluştuktan sonra onun arıtılması ve temizlenmesinden daha uygundur. Bu nedenle, atık ortaya çıktıktan sonra onu nasıl daha az zararlı duruma getireceğimizi düşünmektense en başta atık çıkmasını engellemek en kestirme yoldur. Maliyeti düşürür.

Atom Ekonomisi (Atom Economy): Üretim sürecine giren tüm malzemelerin, son ürün içindeki miktarını, enerjisini maksimize edecek üretim süreçleri tasarlanmalıdır. Bu da ancak minimum yan ürün ve atığın olduğu süreçler ile olanaklıdır. Atom optimizasyonunu sağlamak, hammaddelerin tam anlamıyla verimli kullanılmasını sağlar. Boşa gitmeyen her bir atom hem çevre hem üretici için yararlıdır.

Tehlikeli Kimyasalların Azaltılması (Less Hazardous Chemical Syntheses): Çevre ve insan sağlığına etkisi çok az olan veya tehlikesiz maddelerin kullanımını ve üretilmesini temin edecek üretim süreçleri tasarlanmalıdır.

Güvenli Kimyasalların Tasarımı (Designing Safer Chemicals): Kimyasal süreçler, o ürünlerden beklenen performansı koruyarak zehir (toksik) etkilerini en aza düşürecek şekilde tasarlanmalıdır. Çevre ve insan sağlığına zararlı olduğu bilinen kimyasal maddeler üretilmemelidir. Onların zehir etkilerini en aza düşürecek tasarım çalışmaları yapılmalıdır. Yani yapılan işin kalitesini değiştirmeden aynı işi görecek ve çevreye daha az zararı dokunacak madde sentez yolları aranmalıdır.

Güvenli Çözücüler ve Yardımcı Maddeler Kullanımı (Safer Solvents and Auxiliaries): Üretim esnasında yardımcı maddelerin (örneğin çözücüler, ayırma maddeleri vb.) mümkünse kullanılmaması veya kullanılmak zorunda kalınırsa en tehlikesizinin seçilmesi.

Enerji Tasarrufu (Design for Energy Efficiency): Kimyasal süreçlerin enerji gereksinimleri, çevresel ve ekonomik etkileri göz önüne alınarak belirlenmeli ve minimize edilmelidir. Üretim şartları, enerji tasarrufunun en üst seviyede tutulacağı koşullara göre düzenlemelidir.

Yenilenebilir Besin Kaynaklarının Kullanımı (Use of Renewable Feedstocks): Teknik ve ekonomik olarak olanaklı olduğu taktirde tükenen kaynaklar yerine yenilenebilir ham madde ve besin kaynakları tercih edilmelidir.

Yan Ürünlerin Azaltılması (Reduce Derivatives): Gereksiz  işlemler (gereksiz engelleyici gurupların kullanımı, koruma/ korumanın kaldırılması, kimyasal/fiziksel süreçlerin geçici olarak değiştirilmesi gibi) mümkün olduğunca azaltılmalı veya kullanılmamalıdır. Çünkü bu işlemlerin her birinde gereksiz maddeler kullanılır ve atık oluşabilir.

Katalizler (Catalysis): Üretim sürecinde katalizörler kullanılarak verim artırılabilir. Yüksek sıcaklık ya da basınç gibi enerji külfeti ağır olan reaksiyonların daha makul koşullar altında gerçekleşmesine olanak sağlamaları bakımından katalizörler önem arz eder. Ayrıca reaksiyon hızını arttırarak daha hızlı gerçekleşmesini sağlarlar.

Bozunmanın Tasarımı (Design for Degradation): Kimyasal ürünler, ömrünü tamamladıklarında, doğada atık olarak kalmayıp çevreye zararlı olmayacak bozunma ürünleri vererek parçalanabilecek şekilde tasarlanmalıdır.

Kirliliği Önlemenin İzlenmesi ve Çözümlenmesi (Real-time analysis for Pollution Prevention): Tehlikeli maddelerin  oluşumundan önce üretim sürecinin sürekli izlenmesine ve kontrol edilmesine olanak sağlayacak ileri analitik yöntemlerinin geliştirilmesine çalışılmalıdır.

Kazaların Önlenmesi İçin Daha Güvenli Kimya (Inherently Safer Chemistry for Accident Prevention): Bir kimyasal süreçte kullanılacak maddeler ve bu maddelerin fiziksel formu, yangın, patlama veya sızıntı gibi kimyasal kaza risklerini en aza indirecek şekilde seçilmelidir.

12 Temel İlke ve Yeşil Kimya alanında daha detaylı bilgi için : http://www.greenchemistry.ca 

Green Chemistry uygulamaları ve örnekleri : http://www.rsc.org/Publishing/Journals/gc/

York Üniversitesi Green Chemistry alanında neler yapıyor? Üniversiteler açısından Yeşil Kimyanın önemi : http://www.york.ac.uk/res/gcg/

Bir Cevap Yazın

%d blogcu bunu beğendi: